Mijn zus, haar migraine en de lampen die niemand zag knipperen

Mijn zus Femke houdt al jaren een hoofdpijndagboek. Een klein zwart schrift, met per aanval de datum, wat ze gegeten had, hoe ze geslapen had en waar ze was toen het begon. Ze woont in een smal huis in het Rozenprieel in Haarlem, en vorig voorjaar zag ze in dat schrift iets wat haar huisarts ook opviel. Veel aanvallen begonnen ’s avonds, op de bank, onder de lampen in de woonkamer. Overdag, met de gordijnen open en licht van buiten, had ze daar veel minder last.

Flikkering die je niet ziet

Ik ben degene in de familie die alles met zijn telefoon probeert op te lossen, dus ik zette op een donderdagavond de slowmotionstand aan en richtte de camera op haar plafondlamp. Met het blote oog zag je niks. Op het scherm rolden donkere banen door het beeld, steeds weer, als een oude televisie. Bij de leeslamp naast de bank was het nog erger. Haar keukenlamp, een gewone ledlamp zonder dimmer, gaf een rustig beeld.

Dat zegt nog niet alles, want een telefooncamera reageert anders dan je ogen. Maar het was genoeg reden om verder te kijken. Ledlampen die gedimd worden, schakelen in veel gevallen razendsnel aan en uit. Bij goede lampen en een passende dimmer gaat dat zo snel en zo gelijkmatig dat je hersenen er weinig van merken. Bij een slechte combinatie ontstaat er flikkering die je niet bewust ziet, maar die sommige mensen wel als onrustig of vermoeiend ervaren. Mensen met migraine noemen fel of flikkerend licht vaak als een van hun triggers. Dat maakt licht niet de oorzaak van migraine, dat wil ik er nadrukkelijk bij zeggen. Het is een van de dingen die je kunt wegnemen.

Wat er in de muur zat

Femke belde Elektricien Haarlem, omdat ze niet zelf aan dimmers wilde gaan rommelen in een huis waarvan ze niet precies wist hoe oud de bedrading was. De monteur haalde de afdekplaat van de dimmer en zag meteen waar het zat. Het was een oude draaidimmer, bedoeld voor gloeilampen en halogeen. Zulke dimmers hebben een minimale belasting nodig, en drie ledlampjes van een paar watt halen dat bij lange na niet. Het gevolg is een lamp die op lage stand hapert en trilt, ook als je dat niet echt ziet.

Hij verving de dimmer door een exemplaar dat voor led gemaakt is en adviseerde lampen waarbij op de verpakking staat dat ze dimbaar en flikkerarm zijn. In een lasdoos boven het plafond vond hij bovendien een verbinding die niet goed vastzat, wat soms voor extra knipperen zorgt en ook om een andere reden niet in je plafond hoort. Dat was in een uurtje gepiept. De leeslamp met het goedkope snoerdimmertje is gewoon bij het afval beland.

Licht als onderdeel van je routine

Ik ga hier geen wonderverhaal vertellen. Femke heeft nog steeds migraine en ze blijft bij haar huisarts lopen voor medicatie en advies. Wat wel veranderde, is dat het zwarte schrift sinds de zomer minder avondaanvallen in de woonkamer laat zien. Ze is ook bewuster met licht omgegaan. Na het eten gaan de plafondlampen op een lage, warme stand en het schermlicht van haar laptop wat zachter.

Wat ik er zelf van heb geleerd is dat je bij triggers vaak aan voeding, slaap en stress denkt, en niet aan wat er aan je plafond hangt. Een opname in de slowmotionstand van je telefoon kost niets. Ziet het er onrustig uit en heb je klachten, laat dan iemand naar de combinatie van lampen en dimmers kijken in plaats van zelf de schakelaar los te schroeven. Bij Femke deed Elektricien Haarlem dat in één ochtend.

Zondag liepen we samen door de Haarlemmerhout, de bladeren al half geel. Ze had geen zonnebril op. Dat zegt misschien meer dan het schrift.